12 Ekim 2011 Çarşamba

Dendritik Hücre İmmünobiyolojisi

Moleküler Hematoloji ve Sitogenetik Alt Komitesi 87
TEMEL MOLEKÜLER HEMATOLOJİ KURSU
Dendritik hücre’ler (DH) immün cevabın
düzenlemesinde önemli rol oynayan beyin,
testis ve göz haricinde tüm dokularda bulunan
antijen sunan hücrelerdir. DH’lerin öncelikli
fonksiyonu antijen sunmak olduğundan bu hücrelere
profesyonel antijen sunan hücrelerde denilmekte
ve özellikle henüz farklılaşmamış T lenfositleri
uyararak primer immün yanıtın oluşmasına
yol açmaktadırlar. Bu fonksiyonlarını gerçekleştirebilmek
için antijeni yakalama, işleme tabi tutma
ve uygun kostimülan moleküllerle hücre yüzeyinde
sunma yeteneğine sahiptirler. Aynı zamanda
DH’ler B hücre fonksiyonlarının oluşumunada
etkili olduklarından humoral immünitenin gelişiminde
de önemli rol oynamaktadırlar.
Tarihçe
DH’ler ilk olarak 1868 yılında Langerhans
tarafından cilt epitelinde gözlemlenmiştir. Takiben
1973 yılında Ralph Steinman tarafından dalakta
dendritik şekilli hücre grubu olarak tanımlanmıştır.
Bu tespitten kısa bir süre sonrada bu hücrelerin
sadece dalakta değil birçok lenfoid ve lenfoid
olmayan dokuda bulunduğu saptanmıştır.
Tanım
DH’leri sadece morfolojik görünümleriyle
tanımlamak yeterli olmayıp, morfolojik görünümlerinin
yanında yüzeylerindeki çeşitli moleküllerin
varlığının veya yokluğunun ve fonksiyonel yeteneklerinin
tanımlanması gerekmektedir.
DH’lerin ana morfolojik görünümleri hücre
yüzeyinden dışarı doğru çok miktarda membran
uzantılarının varlığıdır. Ancak bunun yanında
antijeni işleme tabi tutma fonksiyonlarını yapabilmek
için endosom, lisosom ve epidermisdeki
langerhans hücrelerinin Birbeck granülleri gibi bol
miktarda intrasellüler yapılarda mevcuttur.
DH’lerin saptanmasındaki başlıca zorluk henüz
DH’yi spesifik olarak tanımlayan hücre yüzey
belirleyicisinin tespit edilememiş olmasıdır. Bundan
dolayıda DH’yi tanımlamak için çeşitli yüzey
belirleyicilerinin varlığı veya yokluğunun birlikte
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bunların neler
olduğuna baktığımızda;
a. CD3 (T cell), CD14 (monosit), CD19 (B cell),
CD56 (NK cell), CD66b (granulosit) gibi
çeşitli spesifik yüzey belirleyicilerinin yokluğunda,
bol miktarda MHC klas I-II, CD1a
gibi antijen sunan moleküllerin varlığı,
b. CD11a (LFA-1), CD11c, CD50 (ICAM-3),
CD54 (ICAM-1), CD102 (ICAM-2) ve CD58
(LFA-3)’yi içeren adezyon moleküllerinin
varlığı,
c. Kostimülan moleküllerden aktivasyon belirleyici
olarak CD40, CD80, CD83 ve CD86
ekspresyonu.
d. Reseptör aracılı antijen alımı için Fc reseptörleri
CD32, CD64 ve immün kompleks
endositosisi için C3bi kompleman reseptörleri
CD11b gibi reseptörleri içerirler.
Aynı zamanda bakteri karbonhidratlarına
bağlanan DEC-205 ve makrofaj mannoz
reseptörleri gibi C-tip lektin reseptörleride
mevcuttur.
DH’lerin linage negatif ancak HLA-DR pozitif
hücreler olduğu ve gelişim evrelerine göre önce
erken evrede CD86 ekspresse ederken, takiben
matürasyonla birlikte CD54, CD58, CD80, CD83
ekspresyonunun oluştuğu ve yine tarafımızdan
henüz tamamlanan bir araştırma ile antijenik
Dendritik Hücre İmmünobiyolojisi
Dr. Mehmet SÖNMEZ
Karadeniz Teknik Üniversitesi, Hematoloji Bilim Dalı, Trabzon
88 Moleküler Hematoloji ve Sitogenetik Alt Komitesi
TEMEL MOLEKÜLER HEMATOLOJİ KURSU
SÖNMEZ M. Dendritik Hücre İmmünobiyolojisi
uyarıyı takiben erken evrede başlayan CD1a ekspresyonunun
matürasyonla birlikte belirginleştiği
görülmektedir.
Bu konuya basit bir özet yapıldığında, spesifik
yüzey belirleyicileri (CD3, CD14, CD19, CD56,
CD66b) negatifliğiyle birlikte, HLA-DR, CD 80 veya
CD83 pozitifliği matür DH için, HLA-DR, CD86 pozitifliğinin
ise immatür DH tanımlamakta kullanılan
temel yüzey molekülleri olduğu görülmektedir.
Oluşumu ve farklılaşması
DH’ler ilk olarak hematopoetik kök hücrelerden
kaynaklanıp, takiben kemik iliğinde miyeloid ve
lenfoid seriden köken alan farklı iki tipte DH oluşmaktadır.
Bu farklılaşmayı sağlayan ana sitokinin
ise Flt-3L olduğu saptanmıştır. İki DH hücre arasındaki
en belirgin fark ise lenfoid DH’lerde CD8α
yüzey belirleyicisi mevcutken miyeloid DH’lerde bu
belirleyici yoktur. Periferik dokuda DH immatür
karakterde iken matür formları timus ve sekonder
lenfoid organlarda bulunur. Miyeloid DH’ ler başlıca
iki tipdir;
1. Epitelyal yüzeylerde langerhans hücreleri
2. Cildin dermisinde veya solid organların
interstisyumunda dermal veya interstisyal
DH
Langerhans hücreleri antijenik uyarı aldığında
lenfoid yapılarda T hücrelerinden zengin parafolliküler
alanlara gider ve burada interdigital DH
olarak adlandırılır. İnterstisyel veya dermal DH ise
germinal merkeze göç ederler ve orada germinal
merkez DH olarak adlandırılırlar.
İnsanda miyeloid DH’lerin klasik DH olduğu
düşünülmektedir. Bu hücreler CD34+ myeloid
kök hücreden ve monositlerden başlıca GM-CSF,
IL-4 ve TNF-α varlığında oluşmaktadır. Oluşan
DH matür hale geldiğinde interstisyel DH olarak
bilinir. Bu hücrelerde başlangıcta CD14+, DR+,
CD1a+ iken matür hale gelince CD14 negatifleşirken
DR ekspresyonu artar ve CD11c ile CD83
pozitifleşir. Bu hücrelerin henüz farklılaşmamış
CD4 ve CD8 T lenfositleri aktive etme yetenekleri
olduğu gibi, aynı zamanda B lenfositleride antikor
sekrete eden plazma hücrelerine doğru differansiye
edebilmektedirler. Monositlerden köken alan
CD11c+ DH hücrelerin özellikle IL-12 varlığında
Th1 yanıta neden olduğu gözlenir. İnterstisyel
DH’ler lenfoid folliküllere göç edip orada folliküler
DH’leri oluşturmaktadırlar. CD14 negatif olan
CD34+ myeloid kök hücreler GM-CSF, TNF α ve
transforming growth factor (TGF)-β’nın varlığında
Langerhans DH olarak adlandırılan DH’ye dönebilmektedir.
Bu hücrelerde CD14- iken DR+, CD1a+
ve langerin+ olup maturasyonla birlikte CD83+
gözlenir. Langenhans DH ise farklılaşmamış T
lenfositleri aktive ederken, B lenfositlere karşı
etkisizdir. Langerhans DH’ler antijeni yakalayıp
lenfoid dokuya gider ve orada antijeni T lenfosite
sunarlar. Ayrıca bilim dalımızın yaptığı bir araştırmada
langerhans tipi DH gelişiminde hepatosit
growth faktörün rol oynadığı rapor edilmiştir.
Lenfoid DH’ler ise CD34+ hücrelerden köken
alıp lenfoid hücre yapısına yönelen ve IL-3, CD40L
ile oluşumu gerçekleşen CD11c-, CD1a-, CD8/
CD4 ve CD83+ hücrelerdir. Bunlar plasmasitoid
DH olarakta adlandırılırlar ve lenfoid dokulardaki
T lenfosit bölgesinde bulunup IFN-α sekrete
ederler. CD 123+ olan bu hücreler ise Th2 immün
yanıta yol açarlar.
Matür ve immatür DH’lerin özellikleri
Periferde bulunan DH’ler immatür karakterde
olup antijenle karşılaşıp antijeni yakalayınca
immuniteyi başlatmak için lenfoid organlara göç
ederler. Bu işlem yaklaşık 48 saat içinde gerçekleşmekte
ve bu zaman sürecinde DH’lerde bir
takım morfolojik ve fonksiyonel değişiklikler gözlenmektedir.
Bunun sonucunda matür DH denilen
immun yanıtın oluşmasını sağlayan aktif hücreler
oluşmaktadır. İmmatür DH antijeni yakalar,
mutürasyon sürecinde dokudan drene olduğu lenf
noduna gelir, burada matür DH’ye döner ve henüz
farklılaşmamış T lenfositleri uyarır. Kemokinler bu
olayda önemli rol oynarlar. İmmatür DH’ler CC ve
CXC kemokinlerce (MIP-1α, MIP-1β, MIP-3α, MIP-5,
MCP-3,4, RANTES, TECK ve SDF-1) uyarılırlar. DH
matür hale geldiğinde birçok inflamatuar kemokine
cevabını kaybeder. CCR7 reseptörlerindeki upregülasyona
bağlı olarak MIP-3β (ECL) ve 6Ckine (SCL)
cevabı oluşur. Bu reseptörleri etkileyen kemokinler
(6Ckine ve MIP-3β) öncelikle lenf nodunun T hücre
zengin parafolliküler alanlarında üretilir.
Matür ve immatür DH’lerin morfolojik ve fonksiyonel
olarak farklı özelliklere sahip olduğu saptanmıştır.
Bu DH’lerin özelliklerinin neler olduğuna
baktığımızda;
a. Öncül DH’lerin kemik iliğinde yerleştiği,
CD4-, CD11c-, MHC klas I/II+/-, CD40-,
CD80-, CD86- olduğu ve sitokin salınımı
(IFN, TNF-α, IL-1) yaptığı gözlenir. Örnek:
CD34+ kök hücre
Moleküler Hematoloji ve Sitogenetik Alt Komitesi 89
TEMEL MOLEKÜLER HEMATOLOJİ KURSU
Dendritik Hücre İmmünobiyolojisi SÖNMEZ M.
b. İmmatur DH’ler kan ve dokularda bulunup,
CD4+, CD11c+, MHC klas I/II+/+, CD40+
(düşük), CD80+ (düşük), CD86+ (düşük)
olan, sitoplazmik çıkıntıları oluşmaya başlamış,
antijen alımı için reseptörlere sahip,
yüksek intrasellüler MHC klas II, yüksek
CCR1-CCR5-CCR6 ve düşük CCR7’ye sahip
antijeni tanıma ve yakalama özelliği olan
hücrelerdir.
c. Matür DH’ler ise lenfoid organlarda yerleşmiş,
CD4+, CD11c+, MHC klas I/II +/+,
CD40+ (yüksek), CD80+ (yüksek), CD86+
(yüksek), CD83+, p55+ olan, belirgin sitoplazmik
uzantıları, hızlı hareket yeteneği ve
antijen alımı için reseptörleri azalmış, düşük
CCR1-CCR5-CCR6 ve yüksek CCR7’ye
sahip, T lenfosit sitokinlerini üretebilme
özellikleriyle, T lenfositleri uyaran hücrelerdir.
Aynı zamanda immatür DH’lerin üretebildiği
angiogenik faktörlerin (VEGF, bFGF) matür
DH’lerde azaldığını görmekteyiz.
Görüldüğü gibi immatür karakterdeyken antijeni
yakalama ve işleme tabi tutma özelliği olan
DH’nin cevresel uyaranlarla matürasyon süreci
geliştikce, T hücre uyarımı yapan hücre karakteri
taşımaya başlamaktadır.
Fonksiyonları
DH’nin fonksiyonları başlıca 3 grupta toplanır:
1. Antijen sunumu ve T lenfosit aktivasyonu,
2. İmmün toleransın oluşumu ve devamı,
3. Özellikle folliküler DH’de olmak üzere B lenfositler
üzerinden humoral (bellek) immünitenin
oluşturulması.
1. Antijen sunumu ve T lenfosit aktivasyonu
DH’ler CD4+ ve CD8+ T lenfositleri aktive
etmek için antijeni yakalar, onları işleme tabi
tutup T lenfositlere sunarlar. İmmatür DH’ler
kemik iliğinde yapılıp tüm vücuda dağılırlar. Bu
esnada DH’ler henüz herhangi bir patojen veya
yabancı bir yapıyla karşılaşmadığından immatür
halde vücutda hazır olarak beklemektedirler.
İmmatür halde dolaşımda bulunan DH’ler monosit’lerden
farklı fenotip, morfolojik ve fonksiyonel
özelliklere sahiptirler. Antijenik uyarı geldiğinde
lenfoid yapıda olmayan dokulara yönlenirler. Bu
işlevi gerçekleştirebilmek için adezyon molekülleri
ve kemoatraktanlar yoluyla vasküler endotelyum
ve hücre dışı ortamla etkileşimleri gerekmektedir.
Aynı zamanda immatür DH’ler yabancı antijenleri
daha kolay yakalamak için organların yüzeyine
yerleşmiş olarak bulunurlar . Aktivasyon sinyali
olarak;
1. Patojenler: E.Coli, C. Albicans, mycobakteriler
gibi bakterilerin hücre duvarında
bulunan lipopolisakkaritler Toll like reseptörler
(TLR) 2 ve 4’ü etkileyerek DH’yi aktive
ederler.
2. İnfeksiyon veya doku hasarı sonucu ölü
veya hasarlı hücrelerden salınan faktörler
DH’yi aktive ederler. Ayrıca apopitotik tümör
hücreleriyle karşılaşan DH’ler maturasyona
giderler. Bu maturasyonda otokrin veya
parakrin tarzda IL-1β ve TNF-α etkilidir ve
CD36, αvβ5 integrin ile oluştuğu belirtilmektedir.
Sonuç olarak invivo LPS, dsRNA, apopitotik
hücre, immün kompleksler, CpG DNA, TNF-α ve
prostaglandin E2 gibi eksojen uyarılarla DH matürasyonunun
geliştiği gözlenmektedir.
Periferde bulunan DH’ler fagositoz, makropinositoziz
ve reseptör aracılı endositosiz ile antijenleri
alırlar. Makropinositoz yoluyla alınan ekstrasellüler
sıvı su kanallarının bir üyesi olan quaporinler
aracılığıyla konsantre hale getirilir. DH’deki en bol
antijen reseptörü glikosile antijenleri tanıyan c-tipe
lektin ailesinden olanlardır. Ayrıca immün kompleksleri
almak için Fc reseptörleri ve gp96, hsp70
gibi heat shock proteinlerini için spesifik reseptörlerde
içerirler. Gerek makropinositoz gerekse
reseptör aracılı endositoz ile oldukca düşük konsantrasyonda
antijen alımı gerçekleşebilmektedir.
Bunun yanında DH matürasyonundan sonra
birçok reseptör azalırken, reseptör aracılı endositosizde
azalma olmadığı gözlenmiştir.
Matürasyon safhasında DH periferik dokudan
sekonder lenfoid yapılara doğru harekete başlar ve
orada T hücreleri uyaran matür DH’lere dönüşür.
Matürasyon sürecinde MHC molekülleri endositik
kompartmandan hücre yüzeyine doğru çıkmaya
başlar, antijenlerin ve patojenlerin hücre içine alımında
selektif bir azalma ve T hücreleri için hücre
yüzeyindeki kostimülatuar moleküllerde bir artış
izlenir.
Antijen veya yabancı cisim yakalandığında ya
eksojen ve endosomal yolla yada endojen ve proteosomal
yolla işleme tabi tutulurlar. Bu işlemlerin
nasıl gerçekleştiğine baktığımızda;
90 Moleküler Hematoloji ve Sitogenetik Alt Komitesi
TEMEL MOLEKÜLER HEMATOLOJİ KURSU
SÖNMEZ M. Dendritik Hücre İmmünobiyolojisi
a. DH’ler diğer antijen sunan hücreler gibi
eksojen ve ekstrasellüler antijenleri fagositoz
veya reseptör aracılı endositoz yolu ile içine
aldıktan sonra bu antijenleri endozomlar
içinde parçalarlar. Takiben yeni sentezlenen
MHC klas II molekülleri ile membranda eksprese
ederek CD4+ T lenfositlere sunarlar.
b. Antijen sunan hücreler endojen ve intrasellüler
antijenleri kendi sitozollerinde parçaladıktan
sonra yeni sentezledikleri MHC klas I
molekülleri ile hücre membranından CD8+
T lenfositlere sunarken, DH’ler bu hücrelerden
farklı olarak eksojen ve ekstrasellüler
antijenleride bu yolla CD8+ T lenfositlere
sunabilmektedirler. Buda eksojen ve ekstrasellüler
antijenlere karşı direkt CD8 sitotoksik
yanıta neden olmaktadır. Dolayısıyla
DH’lerin bu fonksiyonu, eksojen antijenlere
karşı klasik antijen sunumundan farklı
olarak CD4+ T lenfosit yardımı olmaksızın
direkt CD8+ T lenfosit uyarımı yapabildiği
anlamına gelmektedir.
Bir tane DH fazla miktarda kostimülan moleküller
taşıdığından 100-3000 kadar T lenfositi
uyarabilir, bundan dolayı diğer antijen sunan
hücrelere göre 100 kat daha fazla antijen sunumu
sağlayabilmektedir. DH’lerin yüzeylerinde bulunan
CD58 (LFA-3), CD54 (ICAM-1), CD50 (ICAM-3),
CD102 (ICAM-2), CD80 (B7-1), CD86 (B7-2) gibi
adezyon ve kostimülan moleküller ile T lenfositlerde
bulunan CD2 ve CD28 gibi moleküller ilişkiye
girerek primer immun yanıtın başlaması için
gerekli sekonder sinyalleri oluştururlar (Şekil 1).
DH’ler aynı zamanda interferon-alfa, IL-1, IL-6,
IL-7, IL-12 ve IL-15 sekrete ederek primer immun
cevapta etkili olmaktadır. Monositlerden gelişen
DH’lerin IL-12 ile T helper (Th)1 ve IL-10 ile Th2
sitokin yanıtı oluşturduğu gözlenmiştir. IL-12 INF-
γ sekresyonunu artırıp T lenfositleri Th1 fenotipine
yönlendirerek T ve NK lenfositlerin sitotoksik etkilerini
artırır. IL-12 üretiminin tümörlerden salınan
çeşitli maddeler, PGE2, IL-10, INF-α, nitrik oksit,
TGF-β gibi sitokinlerle inhibe olduğu görülmektedir.
IL-10 ise kostimülan moleküllerin ekspresyonunu
azaltıp IL-1, IL-6, IL-8, TNF-α ve GM-CSF
gibi inflamatuar sitokinleri baskılayarak Th yanıtı
Th2’ye yönlendirmekte böylece DH maturasyonunu
inhibe etmektedir.
2. İmmün toleransın oluşumu ve devamı
Spesifik bir antijene karşı immün sistemin
yanıt oluşturamamasına tolerans denilmektedir.
Bu olay iki şekilde oluşmaktadır.
a. Santral tolerans:
Santral tolerans T lenfositlerde timusta, B
lenfositlerde ise kemik iliğinde oluşmaktadır. T
lenfositlerinde santral toleransı oluşturan primer
mekanizma T hücre ölümünün gerçekleşmesidir.
Matür DH’ler timusta bol miktarda bulunup,
burada yeni üretilmiş T lenfositleri fonksiyonel
CD8+ ve CD4+ hücreler olarak eğitirken aynı
zamanda kendi vucuduna karşı geliştirebilecekleri
immüniteyi engellemek için onları seleksiyona tabi
tutarlar. Dolayısıylada kendi antijenlerine karşı
düşük affiniteye sahip T lenfositleri seçip, perifere
çıkmasına ve yaşamasına olanak sağlarlar. DH’nin
taşıdığı proteinlerle (self antijen) etkileşime giren
Şekil 1. DH T lenfosit etkileşimi
Moleküler Hematoloji ve Sitogenetik Alt Komitesi 91
TEMEL MOLEKÜLER HEMATOLOJİ KURSU
Dendritik Hücre İmmünobiyolojisi SÖNMEZ M.
T lenfositler timusta negatif seleksiyonla ortadan
kaldırılır. Bu işlemlerin sonunda MHC peptitlerini
çok iyi tanıyan ancak self antijenlere duyarsız
T lenfositler oluşmaktadır. Bu negatif seleksiyon
işleminde timusta mevcut olan epitelyal hücreler
rol oynamaktadır.
b. Periferik tolerans:
T lenfositlerindeki periferik tolerans T lenfosit
ölümü, anerji ve regülator T lenfositlerin supresyonuyla
gerçekleşir. Th2 tipi DH IL-10 üreterek T
lenfositlerde apoptosis’e yol açarken aynı zamanda
bu sitokin regulator Th2-Th3 T lenfositlerin oluşumunada
neden olmaktadır. Ayrıca DH’ler T lenfositlerde
anerjiye yol açarakta toleransı etkilerler.
Periferik toleransta kostimülan molekülleri eksik
olan immatür karakterdeki DH’ler etkili olmaktadır.
3. B lenfosit uyarımı:
DH’ler lenf nodunun T lenfosit alanlarında ve
germinal merkezde B lenfositlerin uyarımını sağlayabilirler.
DH’ler B lenfositlerin aktivasyon ve
differansiasyonunda önemli rol oynayan çeşitli
sitokin ve faktörler salgılayabilmektedirler. Lenf
nodunun germinal merkezinde bulunan folliküler
DH’ler B lenfositlerin belleğinin gelişiminde önemli
rol oynarlar. Folliküler DH’ler yabancı cisme karşı
başlangıç antikor cevapta etkili olmayıp, antikor
cevabı geliştikten sonra çok sayıda antijen antikor
kompleksleri oluşturmaktadırlar. Folliküler
DH’lerin antikorlar için depo ve B lenfosit uyarımının
devamını sağlayan kaynak olarak görev yaptığına
inanılır. Bu B lenfositler antijeni folliküler
DH’den alıp T lenfositlere sunabilirler. Folliküler
DH’lerdeki antijen antikor kompleks deposunun
aylar hatta yıllarca sürebilen uzun bir süreçte
tüketilebileceği sanılmaktadır.
Kaynaklar
1. Avigan D. Dendritic cells: development, function
and potential use for cancer immunotherapy. Blood
Rev. 1999 Mar;13(1):51-64.
2. Satthaporn S,Eremin O. Dendriticcells(I): Biological
functions .JR Coll Surg Edinb. 2001 Feb;46(1):9-
19.
3. Rescigno M, Granucci F, Ricciardi-Castagnoli P.
Dendritic cells at the end of the millennium. Immunol
Cell Biol. 1999 Oct;77(5):404-10.
4. Thery C, Amigorena S. The cell biology of antigen
presentation in dendritic cells. Curr Opin Immunol.
2001 Feb;13(1):45-51.
5. Makala LH, Nagasawa H. Dendritic cells: a specialized
complex system of antigen presenting cells .J
Vet Med Sci. 2002 Mar;64(3):181-93.
6. Di Nicola M, Lemoli RM. Dendritic cells: specialized
antigen presenting cells.Haematologica. 2000
Feb;85(2):202-7.
7. Yao V, Platell C, Hall JC. Dendritic cells. ANZ J
Surg. 2002 Jul;72(7):501-6.
8. McColl SR. Chemokines and dendritic cells: a crucial
alliance. Immunol Cell Biol. 2002 Oct;80(5):
489-96.
9. Clark GJ, Angel N, Kato M, Lopez JA, MacDonald K,
Vuckovic S, Hart DN. The role of dendritic cells in
the innate immune system. Microbes Infect. 2000
Mar;2(3):257-72.
10. Knight SC, Burke F, Bedford PA. Dendritic cells,
antigen distribution and the initiation of primary
immune responses to self and non-self antigens.
Semin Cancer Biol. 2002 Aug;12(4):301-8.
11. Ardavin C, Martinez del Hoyo G, Martin P, Anjuere
F, Arias CF, Marin AR, Ruiz S, Parrillas V, Hernandez
H. Origin and differentiation of dendritic cells.
Trends Immunol. 2001 Dec;22(12):691-700.
12. Schuler G, Schuler-Thurner B, Steinman RM. The
use of dendritic cells in cancer immunotherapy.
Curr Opin Immunol. 2003 Apr;15(2):138-47.
13. Whiteside TL, Odoux C. Dendritic cell biology and
cancer therapy. Cancer Immunol Immunother.
2004 Mar;53(3):240-8. Epub 2003 Dec 18. Review.
14. Paczesny S, Ueno H, Fay J, Banchereau J, Palucka
AK. Dendritic cells as vectors for immunotherapy of
cancer. Semin Cancer Biol. 2003 Dec;13(6):439-47.
Review.
15. Chain BM. Current issues in antigen presentation--
focus on the dendritic cell. Immunol Lett. 2003 Oct
31;89(2-3):237-41. Review.
16. Brenner M, Rossig C, Sili U, Young JW, Goulmy E.
Transfusion Medicine: New Clinical Applications
of Cellular Immunotherapy. Hematology (Am Soc
Hematol Educ Program). 2000:356-375.
17. Ovali E, Ratip S, Kibaroglu A, Tekelioglu Y, Cetiner
M, Karti S, Aydin F, Bayik M, Akoglu T. Role
of hepatocyte growth factor in the development of
dendritic cells from CD34+ bone marrow cells. Haematologica.
2000 May;85(5):464-9.
18. Monosit kökenli dendritik hücre gelişiminde hepatosit
growth faktör’ün rolü. Hematoloji uzmanlık
tezi Dr. Mehmet Sönmez . KTÜ Tıp Fakültesi.

Dendritik Hücreler

Dicle Tıp Dergisi, 2005 Cilt:32, Sayı:3, (158-160)
Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji-Embriyoloji AD
158
Dendritik Hücreler
Sevda Söker
ÖZET
Dendritik hücreler, primer immün yanıtta antijen sunucu hücreler
arasında en etkili olanlardır. Dendritik hücreler uzun sitoplazmik
uzantılarından dolayı yunan dilinde ağaç anlamına gelen dendron
kelimesinden türetilmiştir. Mononükleer hücrelerin %0.1-1’ni oluştururlar.
Oldukça heterojen bir grup olup, antijenlerin sunumu ve T hücrelerinin
uyarılmasında rol alırlar. Bu derlemede dendritik hücrelerin yapıları ve
fonksiyonları gözden geçirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Dendritik Hücre, Histoloji.
Dendritic Cell
SUMMARY
Dendritic cells, a member of family of antigen presenting cells, are most
effective cells in the primary immune response. Dendritic cells originated
from dendron, in mean of tree in the Greek, because of their long and
elaborate cytoplasmic branching processes. Dendritic cells constitute
approximately 0.1 to 1 percent of the blood’s mononuclear cell. Dendritic
cells are widely distributed, and specialized for antigen capture and T cell
stimulation. In this article, structures and functions of dendritic cells are
reviewed.
Key Words: Dendritic Cell, Histology
Dendrit, Yunan dilinde dendron kelimesinden
türetilmiş olup ağaç anlamına gelir. Uzun
stoplazmik uzantılarından dolayı nöronların
dendritik uçlarını andırır. Oldukça heterojen
bir gruptur. Birçok organın bağ dokusunda
bulunurlar. Lenfoid organların T bağımlı
bölgelerinde daha boldur. Mononukleer hücrelerin
%0.1-1’ni oluşturur. Deri, burun mukozası,
respiratuar sistem ve intestinal sistem
(Mide, barsak) gibi vücudun dışa açılan bölgelerinde
genelde yerleşim gösterirler (1-3).
Dendritik hücreler, immun sistemin önemli
bir parçasıdır. Antijen sunan hücre görevini
üstlenirler. Yardımcı hücreler olup ve antijenlerin
işlenip T hücrelerine sunumunda rol alırlar.
Primer T hücresine bağımlı bağışık yanıtın
oluşumunda en etkili hücrelerdir.
Dendritik hücreler, lokalizasyonlarına göre
farklı isimlerle adlandırılırlar. Örneğin; derideki
dendritik hücrelere Langerhans hücreleri adı
verilir.
Dendritik hücrelerin fagositik aktiviteleri
yok veya çok düşüktür. MHC Class I ve Clas II
molekülü eksprese ederler. ATPaz aktiviteleri
mevcut olup, çok az pinositik aktiviteleri
vardır. Buna karşın peroksidaz aktiviteleri
yoktur. Hareketli olabilirler. Örneğin; deriye
temas eden antijeni alan Langerhans hücreleri
dermal lenfatikler yoluyla bölgesel lenf nodlarının
T hücre zonlarına geçerek antijeni T
hücrelerine sunarlar (4).
Köken: Diğer hemopoetik hücreler gibi
kemik iliği progenitör hücrelerinden kaynaklanırlar.
Hücreler daha sonra dalak ve deride
özelleşirler. Dendritik hücre progenitörleri,
kemik iliği dışında periferik kan, kord kanı ve
timustan da kaynaklanabilir. Genel olarak
antijen sunan hücrelere benzer ve yüzey
antijeni (CD) taşırlar (5).
Dendritik hücrelerin gelişimi oldukça
karışıktır. Basitçe, kemik iliğinde makrofajlarla
S. Söker Dicle Tıp Dergisi 2005
159
ortak prekürsörlerden (CD14, CD1a pozitif),
GM-CSF ve IL-4 aracılığı ile veya CD34
hücrelerden, GM-CSF ve TNF- α aracılığı ile
gelişirler. Kemik iliğinde myeloid dendritik
hücre, Lenfoid dendritik hücre olarak bulunurlar.
Lenfoid tipte periferde monositik fenotip
(CD14, CD11c, CD13) gösterirler. Lenfositik
patern olarak (CD2, CD3, CD5, CD7, CD10,
CD19, CD20,CD21,CD22 vb) pek içermezler
(2,4).
Dentritik hücrelerin fonksiyonu:
Dendritik hücreler normalde immatürdür.
Yüksek endositik aktivite ve düşük T-hücre
aktivasyonu vardır. Virus, bakteri, fungus ile
temas ettiğinde matur dendritik hücre haline
dönüşürler. İnflamasyon, dendritik hücrelerin
kemik iliğinden kan veya lenf yoluyla periferal
lenfoid organların T bağımlı bölgelerine göçünü
uyarır. Patojenleri fagosite eder. Hücre
yüzeylerindeki MHC moleküllerini kullanarak
proteinleri degrade eder. Eşzamanlı olarak Thücre
aktivasyonu yapar. Kan yoluyla, dalak
ve lenfoid dokulara antijen sunan hücre görevi
görerek yardımcı ve killer T-hücre ile, B
hücreleri aktive eder (Şekil 1).
Şekil 1. Dendritik hücre aktivasyonu
Antijen taşıyan hücreler afferent lenfatikler
yoluyla komşu lenf nodlarına ulaşırlar. T hücre
parakortikal zonunda interdigitating hücrelere,
B hücre germinal matrikste ise folliküler
dentritik hücrelere antijen sunarlar (2).
Dendritik hücrelerin 2 major tipi vardır
(Şekil 2).
1-Folliküler dentritik hücre
-interdigitating hücre
2-Langerhans hücresi
Şekil 2. Dendritik Hücreler ve lenf nodunda
dağılımı.
Foliküler Dendritik Hücre: Lenf nodlarının
germinal merkezinde bulunur. Multipl, ince,
saç teli gibi sitoplazmik dallar ile B lenfositlerin
arasına uzanırlar (Şekil 3).
Şekil 3. Foliküler Dendritik Hücre
Bu hücreler sadece primer ve sekonder lenfoid
folliküllerde bulunurlar. Kemik iliğinden türemez,
antijen sunamaz, endositoz yapamaz.
Fagositik aktiviteleri yoktur. Bununla birlikte
antijeni yakalamada ve antikor ile birleşmesinde
oldukça etkindirler. Bu hücreler IgG için Fc
reseptörleri taşır. Bu mekanizma makrofajların
antijen-antikor mekanizmasına benzemekle
beraber, antijen endositozla alınmaz. Sitoplazmik
uzantılar arasında yüzeyde kalır. Folliküler
dentritik hücreler antijen sunan hücreler
değildir. Zira yüzeyinde MHC class II antijeni
yoktur. CD45 taşımazlar; CD21 ve CD35 ise
pozitiftir. Bu hücreler antijenleri yüzey membranlarında
uzun bir süre (haftalar ve aylar)
tutarlar ve B hücreleri tarafından bu antijenler
Epitel Yüzey
Antijen İmmatur dendritik hücre
Migrasyon
Maturasyon
Antijen sunumu
Lenfoid organ
Matur Dendritik hücre
Lenfosit
Aktivasyonu
Dendritik hücre
prekürsor
B hücre
T
Hücre
Makrofaj
NK hücresi
Eozinofil
Sitokin
Dendritik Hücre Aktivasyonu
Dendritik hücre
apoptozisi
Langerhans
Hücresi
Lenf Nodu Makrofaj Foliküler Dentritik
Hücre
Cilt:32, Sayı:3, (158-160)
160
tanınır ve böylece immünolojik hafızanın
devamına katkıda bulunurlar. Asit fosfataz ve
nonspesifik esteraz ile boyanmazlar. İmmun
işaretlemede Follikuler dendritik hücre CD1a
(-) izlenir (2-4).
İnterdigitating Hücre: Özellikle timusda
bulunur. Lenf nodunun T- hücre zonunda
(parakorteks) bulunur. T-hücrelere antijen
sunar. Deriye temas eden antijeni alan Langerhans
hücreleri dermal lenfatikler yoluyla bölgesel
lenf nodlarının T hücre zonlarına geçerek
antijeni interdigitating hücre vasıtasıyla T
hücrelerine sunarlar. İnterdigitating hücreler
immün işaretlemede CD1a ile boyanırlar (2).
Langerhans Hücresi: En iyi tanınmış
dendritik hücre tipidir. Mezenşimal orjinlidir.
Epidermisin tüm tabakaları olmakla beraber,
özellikle spinosum’un üst bölümünde
1868’den beri tanımlanmıştır. Kemik iliğindeki
CD4 kök hücresinden kaynaklanır. Vücuttaki
birçok epitelde, deri (epidermis), konjunktiva,
rektal ve vaginal mukoza, nazofarengiyal
mukozada %3-8 oranında bulunurlar. Lenfositlere
antijen sunan hücrelerin fonksiyonuna
sahiptir. Antijeni yakalar ve lenf noduna taşır.
Işık mikroskobu ile soluk açık-pembe sitoplazmalı
ve koyu granüler kromatinli nukleus
seçilebilir. Dendritik hücreler rutin Hematoksilen
eosin boyamada parafin blokda görülmezler.
Asit fosfataz ve nonspesifik esteraz ile
Langerhans hücresi boyanabilir. Langerhans
hücresi, altın impregnasyon ve immun işaretleme
ile (CD1a) gösterirler. Hücreler arasında
hücreyi komşu hücreye bağlayan desmozomlar
yoktur. Tonoflament ve melanozom da yoktur.
Bununla beraber, düzgün küçük veziküller,
multiveziküler cisimcik ve lizozomları vardır.
Elektron mikroskobisinde ise irregüler plazma
membranı, lizozim, endoplazmik retikulum,
lipid ve glikojen görülebilir. Nukleus girintili
çıkıntılıdır. Langerhans hücrelerinin en önemli
özelliği Birbeck granülleridir (Langerhans
Granülleri-Vermiform granül) (Şekil 4).
Membrana bağlı çubuk şeklinde 15-50 nm
uzunluğunda, 4 nm genişliğinde santral lineer
yoğunluğa sahip ve lineer yoğunluktan dış
sınırlayıcı membrana doğru ışınsal tarzda
görünüme sahiptir. Langerhans Hücreleri;
makrofajlarla aynı yüzey reseptörüne sahiptirler.
Şekil 4. Langerhans hücresi ve birbeck
granüllerinin elektron mikroskobik görüntüsü
(büyütme X 125.000).
Yine makrofaj gibi yüzeyinde MHC class I ve
II’yi de bulundururlar. Makrofajların
mikrovillileri ise bu hücrelerde yoktur (2,3).
KAYNAKLAR
1. Hoffbrand AV, Petit JE. Normal
haemopoesis and blood cells.. In: Hoffbrand
AV, Petitt JE, eds. Clinical Haematology, 2nd
edn. London: Hardcover, 1994:26.
2. Paraskevas F. Effector Mechanisms in
Immunity. In: Greer JP, Foerster J, Lukens JN,
Rodgers GM, Paraskevas F, eds. Wintrobe‘s
Clinical Hematology, 11th edn. Philadelphia:
Lippincott-Williams&Wilkins, A Wolter
Kluwer Co, 2004: 544-548.
3. Ross MH, Gordon IK, Powlina W.
Histology Text and Atlas, 4th edn.
Philadelphia, Lippincott-Williams&Wilkins, A
Wolter Kluwer Co, 2003: 375-377.
4. Lehrer RI, Ganz T. Biochemistry and Fu
nction of Monocytes and Macrophages. In:
Beutler E, Lıchtman MA, Coller BS, Kıpps TJ,
Seligsohn U, eds. Williams Hematology, 6th
edn. New York: Mc Graw Hill, 2001:865-869.
5. Sullivan JL, Woda BE.
Lymphohistiocytic Disorders. In: Nathan DG,
Orkin SH, eds. Nathan and Oski’s Hematology
of Infancy and Childhood 5th edn. Philadelphia:
W.B. Saunders Co, 1998: 1360.
Yazışma Adresi
Sevda SÖKER
Dicle Üniv. Tıp Fak. Histoloji-Embriyoloji A.D.
E-mail: ipeksoker@hotmail.com

27 Mayıs 2011 Cuma

Basillus Thuringiensis ve Sivrisineklere Etkisi

Bacillus thuringiensis ve Sivrisineklere Etkisi

ADÜ Parazitoloji ABD Yüksek Lisans Öğrencisi

Canberk KOÇ

İçindekiler

Basillus thuringiensis. 2

B. thuringiensis Kristal Toksinlerinin Yapıları 3

Membran Bağlanma Yapıları 5

Toksinlerin Sivrisineklere Etkisi 6

B. thuringiensis Kullanımının Artıları ve Eksiler 8

Sivrisineklerin Taşıyabileceği Hastalıklar 9

KAYNAKÇA.. 11


Basillus thuringiensis

Bacillus thuringiensis (BT) gram pozitif, aerobik bir toprak bakterisi olup sporlanırken ürettiği delta-endotoksin olarak da bilinen kristal proteinler (Cry) sayesinde kristal proteinin türüne bağlı olarak farklı Diptera alttürleri ile mücadelede kullanılır. B.cereus ve anthrax hastalığına neden olan B.anthracis ile yakın akraba olup temel olarak plazmid farkları ile ayırt edilirler. Sporulasyon sırasında özellikle Lepidoptera (kelebekler), Coleptera (kınkanatlılar) ve Diptera (iki kanatlılar,sinekler) takımı böcekler üzerinde toksik etki gösteren bir ya da daha fazla inklüzyon cisimcikler üretmeleri ile B. cereus’dan ayrılır. Bu kristal inklüzyonlar monomerik yapıdaki 130–140 kDa ağırlığındaki proteinlerden oluşurlar. Proteolitik enzimler tarafından inklüzyonların parçalanması sonucunda daha küçük toksik proteinler (delta endotoksinler) açığa çıkar. Bunlar suşlar arasında çeşitlilik gösterirler fakat çoğu durumlarda B. thuringiensis suşları delta endotoksinlerin karışımını içeren inklüzyonlar üretirler. Diğer alttürleri gibi endospor üretme yeteneğine sahiplerdir. ( bu da aynı kaynaktan yani 1) B. thuringiensis suşları yaklaşık 2,4 ile 5,4 milyon baz çifti uzunluğunda bir genoma sahiptirler. Büyüklükleri 2–272 kb arasında olan 2 ile 11 tane plazmit taşımaktadırlar ve insektisidal proteini kodlayan genler bu plazmitler üzerinde yer almaktadır. Büyük ve küçük plazmitler üzerinde bulunan Cry genlerinin etrafında çok sayıda hareketli bölgeler bulunmaktadır. Bu plazmitler konjugasyon benzeri mekanizmalar ile bir B. thuringiensis’den diğerine kendiliğinden transfer olma yeteneğine sahiptir.

Bacillus thuringiensis suşları toprak, depolanmış ürünler, böcek ölüleri, tahıllar, tarımsal topraklar, farklı bitki ve sucul çevreler gibi çok farklı ortamlardan izole edilebilirler.

Cry4 ve Cyt Genleri

Kristal protein genlerinin cry4 sınıfı, Diptera takımına özgü kristal protein genlerinin oldukça heterojen bir grubundan oluşur. B.thuringiensis subsp. israelensis suşunda bulunan 72 MDa büyüklüğündeki plazmitten izole edilen cry4A, cry4B, cry4C ve cry4D genlerinin kodladığı proteinler sırasıyla 135, 128, 78 ve 72 kDa ağırlığındadır. Bu proteinler 27 kDa ağırlığındaki Cyt geninin ürünü ile birlikte yuvarlak yapılı kristallerde toplanırlar.

Kristal genler tarafından sentezlenen toksinlerinin moleküler büyüklüğü ve konak özgünlüğü aşağıda görülmektedir.

Cry toksinleri Diptera’nın yanı sıra Lepidoptera, Coleoptera, Hymenoptera ve Nematodlara karşıda etkilidir. İki önemli alttürlerinden kurstaki daha çok tarımda kulanılırken, israelensis sineklerde etkilidir. Bu yüzden BT biyolojik yöntemle mücadelede oldukça yaygındır. İnsekt Cry toksinleri sindirdiğinde sindirim bölgelerinde alkali Ph seviyesi ve bazı özel enzimler toksinleri aktive eder ve bu toksinler bağırsak membranına bir gözenek formunda sızar. Bu gözenek hücre yıkımına ve doğal olarak insektin ölümüne yol açar.

B. thuringiensis Kristal Toksinlerinin Yapıları

Cry toksinlerinin üç boyutlu yapıları, toksinlerin fonksiyonlarını anlamamızda önemli ölçüde katkı sağlamakla beraber aralarındaki yapısal farklılıkları anlamamıza da yardımcı oldu Bugüne kadar X-ray kristalografi yöntemi ile yedi toksin detaylı olarak incelendi: Cry1Aa (64), Cry1Ac (32, 108), Cry2Aa (127), Cry3Aa (109), Cry3Ba (45), Cry4Aa (12) ve Cry4Ba (11). Bu toksinler amino asit sekansları ve etki ettikleri insektler göz önüne alındığında önemli ölçüde farklıdır. Fakat hepsi oldukça benzer üç domain’li yapıdadır.

Domain I

Domain I ilk olarak Cry3Aa’da anlaşılmıştır. İçinde bir heliks yığınının etrafında toplanmış altı heliks yığını olmak üzere toplam yedi heliks yığını vardır. Bu dışarıda kalan heliksler amfifil yapıda olup polar yada yüklü tarafları genelde çözülmeye karşı korunmasızken hidrofil kısımları tipik olarak aromatiktir ve merkezde kalan heliksin etrafını sarar. Bu domain orta bağırsak zarına tutunmadan ve por oluşumundan sorumludur.

Domain II

Domain II antiparalel 3 beta pilili yapıdan oluşur. Bu yapıların Cry toksinleri arasında çok fazla değişkenlik göstermesi, toksin etkilerinin farklılıklarında önemli olduğunu gösterir. Cry2Aa ve Cry4Ba birbirinden oldukça farklı yapılardır. Bu domaindeki benzerlikler ise bağlanma bölgelerindedir.

Domain III

Domain III beta sandviç yapısında olup iki antiparelel beta-pilili yapıyı da içine alır. Bu domain toksinler arasında yapısal olarak benzerlik gösterse de bazı temel özellikleri ile farklılıklar gösterir. Mesela Cry1Ac N-acetylgalactosamine (GalNAc) adında kendisine özgü bir bağlanma reseptörü içerir.

Cyt Proteinleri

Cyt proteinlerin üç boyutlu yapısının incelenmesi sonucunda bir β-pilili tabakanın etrafına sarılmış, sarmal yapıda iki α-sarmal yapıyı taşıyan tek bir α- β bölgeden oluştuğu belirlenmiştir. Cyt proteinler yapısal olarak Volvariella volvacae mantarı tarafından üretilen volvatoksin A2 ile benzerdir.

Membran Bağlanma Yapıları

APN

APN (Aminopeptidaz N) sınıfı enzimler polipeptidin nötr amino asitlerini N’ ucundan keser. Oldukça fazla ve farklı işlevleri vardır fakat larva orta bağırsağında endopeptidazlar ve karboksipepdidazlarla birlikte proteinleri sindirmek için kullanılırlar.

ALP

ALP (Alkalin Fosfataz) bir Cry toksin reseptörü olarak tanımlanmıştır. ALP M.sexta ve H. Virenscens de Cry1Ac reseptörü olarak ve bizim için önemli olan Aedes aegypti’de Cry11Aa reseptörü olabileceği ilk çalışmalarda bulunmuştur. ALP proteini 65 kDa olup membrana GPI (Glycosylphosphatidylinisotol) çapası ile bağlanır. Bu çapa BBMV’de (fırçalı kenar zar vezikülleri) baskın protein olup tahminen membran proteinlerinin %15-20’sini oluşturur. İmmunoflorasan çalışmaları ALP’nin kör bağırsak ve arka bağırsakta yerleştiğini göstermiştir

GPI Çapası

GPI çapası (Glycosylphosphatidylinositol) Protein membrandan geçerken C’ ucundan bağlanarak geçişi gerçekleştiren bir glikolipittir.

Toksinlerin Sivrisineklere Etkisi

Bt. Alttürü olan israelensis (BTi), Aedes, Culex ve Anopheles cinsi sivrisineklerde oldukça zehirlidir. (Margalith and Ben-Dov, 2000). Bu bakteri Cry4Aa, Cry4Ba, Cry10Aa, Cry11Aa, Cyt1Aa ve Cyt2Ba toksinlerini içerir. (Berry et al., 2002). Yukarıda anlatıldığı gibi, sivrisineklerde etkili olan Cry11Aa, Cry4A ve Cry4B, lepidopteralarda etkili olan Cry1A ile benzer yapıda bulunur ve etkileride vektör üzerinde benzerdir.

Genel olarak endotoksinler ile muamele edilmiş yiyeceklerin tüketimi, Lepidoptera larvalarının beslenmesinin durmasına ve bağırsağın felç (paraliz) olmasına neden olur. Toksinlerin yüksek dozuyla beslenen larvalar genel bir felç olayı geçirir ve ölür. Toksinin yüksek dozlarda uygulanması sonucunda orta bağırsak epiteli parçalanır ve hızlı bir ölüm gerçekleşir. Daha düşük dozlarda ya da daha az duyarlı böceklerde, bağırsak hücrelerinin zarar görmesi normal bağırsak salgısının durmasında etkilidir ve bu olay da sporların açılmasına izin verir. Vejetatif hücreler daha sonra içeri girerek septisemiye neden olur ve ölüm gerçekleşir.

Sivrisineklerde kristal toksinler duyarlı larvalar tarafından sindirilirler ve alkaline bağırsak ortamında dağılırlar. 70 kDa Cry11Aa protoksin, bağırsağın uygun ortamında N-ucunda bulunan 28 artık amino asitten kurtularak 34 ve 32 kDa’luk iki parçaya ayrılır. Fakat bu parçalar birbirleriyle bağlantılıdır ve toksin etkilerini kaybetmezler. (Dai and Gill, 1993) (Yamagiwa et al., 2004). 130 kDa olan Cry4Ba protoksini de hem N ucundan hemde C-ucundan ayrılmalar ile 18 ve 46 kDa’luk iki proteine ayrılır. (Angsuthanasombat et al., 1993; Komano et al., 1998). Cyt toksinleri de protoksin olarak sentezlenir ve aktif olmak için her iki ucundan amino asit bırakırlar. (Armstrong et al., 1985, Gill et al., 1987; Li et al., 1996). Cyt2Aa, 32 amino asit N-ucundan 15 amino asit C-ucundan proteinaz K yardımı ile kopar ve hemolytic aktiviteli bir monomerik protein oluşur (Koni and Ellar, 1994).

Sivrisineğin orta bağırsak membranlarına reseptörlerin bağlanması

Cry toksinleri sivrisinek orta bağırsağında ki mikrovililerde bulunan spesifik protein reseptörlerine bağlanırken, Cyt toksinleri protein reseptörlerine ihtiyaç duymaksızın membran yağlarında delikler oluşturacak biçimde sızarlar ya da membranı direk yok ederler. (Butko, 2003).

Sivrisinek toksinleri olan Cry4A, Cry4B ve Cry11Aa domain II bölgesinde toksin etkilerini ve reseptör bağlanma bölgelerini bulundururlar. Cry4Ba Culex türünde toksin etki göstermezken Cry4Aa 3 bölgesinde oluşan mutagenensis ile Culex türlerine karşı da etkilidir. (Abdullah et al., 2003). Fakat bu 3 bölgenin birinci ve ikincisinde yaşadığı mutagenesis yüzünden de Aedes ve Anopheles türlerine karşı olan toksin etkisini yitirmiştir. (Abdullah et al., 2003). Yani domain II de bulunan bölgeler Cry toksinlerinin sivrisinek orta bağırsağına bağlanabilmesinde çok önemlidir.

Cry11Aa ve Cry4Ba toksinleri ve bağlanma proteinleri, Ae.aegypti larvalarının BBMV(fırçalı kenar zar vezikülleri)’sinde yapılan çalışmalarda 65 ve 62 kDa olarak tespit edilmişlerdir. (Buzdin et al., 2002). Çalışmalar Ae. Aegypti de 200, 100 ve 65 kDa olan üç reseptör proteininin Cry toksinleri sivrisinekler membranında tuttuğunu göstermiştir. Bu proteinlerden 100 ve 65 kDa olanları GPI tarafından membrana bağlanır. (Fernández et al., 2006). Ae. aegypti GPI-ALP proteini Cry11Aa’nın toksin etkisinide açığa çıkarır. Tüm bu bilgiler GPI-ALP reseptörünün Cry11Aa toksini için çok önemli olduğunu gösteriyor.

Anopheles quadrimaculatus’da, GPI’a bağlanan APN adında bir proteinin Cry11Ba için reseptör olduğu belirlenmiştir. Fakat aynı protein Cry4BA ve Cry11Aa da işe yaramaz (Abdullah et al., 2006).

Gördüğümüz gibi bir çok türde membrana bağlanma ALP yada APN yapısında olan GPI bağlayıcıları ile gerçekleşiyor. (Fernández et al., 2006; Abdullah et al., 2006).

B. thuringiensis Kullanımının Artıları ve Eksileri

BT’nin mekanik ( bataklık ve sulak alanları kurutma veya sazlık gibi bölgeleri yakma) ve kimyasal ( bazı gazlar ve diğer kimyasallar) gibi diğer mücadele yöntemleri ile kıyaslandığında bir çok artısı olmasının yanı sıra bazı dezavantajları da beraberinde getirir.

En büyük artısı spesifik olması ve insanlara veya diğer vahşi hayata zarar vermemesi olabilir. Ayrıca maliyet düşüklüğü de bir diğer büyük avantajı. İlk tesisten sonra kendi kendine üremesi ve devamlılığı, maliyeti düşürdüğü gibi uzun süreli etki etmesini de sağlar.

Sivrisineklerle mücadelede BT kullanımının eksilerine gelince, ilk akla gelen etki süresinin ilk tesiste oldukça uzun sürmesidir. Işığa fazla duyarlı olan Bt.’nin ortalama ışığa dayanabilme süresi bir haftadır. Hatta bazı alttürleri bir günden daha fazla dayanamayabilir. Etkili bir mücadele için öngörülen zaman üç yıldır. Akıcı ve kirli sularda etkisi çok zayıftır. Ayrıca iyi araştırma yapılmadan kullanımında çevre ekinlere, diğer yararlı insektlere etki ederek dolaylı yoldan zararlar verebilir. Bazı arı üreticileri, mevsim değişikliğinden dolayı yer değiştirirken bu bakteriler, arıların büyük çoğunluğunun ölümüne neden olabiliyor. Fakat eksileri çoğunlukla insan hatalarından kaynaklandığı için günümüzde iyi bir başlangıç çalışması ile minumuma düşürülebiliyor.

Sivrisineklerin Taşıyabileceği Hastalıklar

Son olarak sivrisineklerce taşınan virüs ve parazitlerin oluşturabileceği başlıca hastalıklar olan sarı humma, sıtma ve fil hastalığı konularını ele alalım.

Öncelikle sıtmadan bahsedelim. Sıtma (Maleria – İtalyanca “kötü hava”) dişi anofel sivrisineklerin sokması ile bulaşan bir hastalıktır. Etkeni plasmodium parazitleridir. Dört tipi vardır. P.vivax, P.ovale, P.maleria ve P. Falciparum. Sivrisinek midesinde oluşan kistler sokulan canlıya aktarılır. Bu parazitler öncelikle canlının karaciğerine gider ve burada yapısal bir değişikliğe de maruz kalarak çoğalır (şizogeni ile) ve binlerce yeni parazit (merezoid) karaciğer hücresinin (hepatositler) lize olmasıyla kan dolaşımına katılır. Burada ise olgun parazitin çoğalabileceği alyuvar hücrelerinin içine süzülerek orada çoğalır ve hücreyi lize ederek tekrar dolaşıma katılır. Hastalık dünya genelinde oldukça yaygındır. Yılda yaklaşık bir milyon kişinin ölümüne yol açar.

Sarı humma ise, flaviviridae ye bağlı sarı humma virüsü tarafından bulaşır. Bu hastalığı taşıyan sivrisinek cinsi Aedes aegypti’dir. Hastalık Güney Amerika ve Afrika’da görülür. Virüs taşıdığı 40-50 nm’lik RNA materyalini canlıda çoğaltarak çeşitli rahatsızlıklara neden olur. Siyahi insanlar bu hastalığa karşı doğuştan bağışıktırlar.

Fil hastalığı, Wuchereria bancrofti ve Brugia malayi adındaki ipliksi solucanların sivrisineklerce taşınması yoluyla bulaşan bir hastalıktır. Güney Amerika’da özellikle kuzey sahillerinde ve Brezilyanın bazı iç bölgelerinde, Afrika’da kuzey sahillerinde ve orta Afrikanın tamamında, Asya’da ise Çin, Vietnam ve özellikle Hindistan’da görülür. Bu hastalıkta lenf damarlarının tıkanması ile iltihap oluşur ve lenf deri altında birikmeye başlar ve deri aşırı derecede şişer.

KAYNAKÇA

- Babu M, Geetha M. "DNA shuffling of Cry proteins". Retrieved 2008-11-23.

- Dean D.H. ( October 1984)."Biochemical Genetics of the Bacterial Isect-Control Agent Bacillus thuringiensis:Basic Principles and Prospects for Genetic Engineering". Biotechnology and Genetic Engineering Reviews-vol.2,341-363.

- a b Madigan M, Martinko J (editors) (2005). Brock Biology of Microorganisms (11th ed.). Prentice Hall. ISBN 0-1....

Carlson, C. R., Caugant, D. A., Kolsto, A. B., “Genotypic diversity among

Bacillus cereus and Bacillus thuringiensis strains”, Appl. Environ. Microbiol.,

60: 1719-1725 (1994).

- Gonzales, J. M. Jr., Dulmage, H. T., Carlton, B. C., “Correlation between

spesific plasmids and δ-endotoksin production in Bacillus thuringiensis”,

Plasmid, 5: 351-365 (1981).

- Lereclus, D., Delecluse, A., Lecadet, M. M., “Diversity of Bacillus

thuringiensis toxins and genes”, Bacillus thuringiensis, an Environmental

Biopesticide: Theory and Practise, Cory, P.F., Bailey, J.S., Higgs, M.J., (eds.),

John Wiley and Sons Ltd., Chichester, 37-70 (1993).

- Carlton, B., “Development of genetically improved strains of Bacillus

ıhuringiensis”, Biotechnology for Crop Protection, Hadin, P., Mann, J.,

Hollingworth, R., (eds.), American Chemical Society, Washington, D.C., 260-

279 (1988).

- Mahillon, J., Resohazy, R., Hallet, B., “IS231 and other Bacillus thuringiensis

transposable elements: a Review”, Genetica, 93: 13-26 (1994).

- Apaydin, O., Yenidunya, A. F., Harsa, S. and Gunes, H., “Isolation and

characterization of Bacillus thuringiensis strains from different grain habitats

in Turkey”, World Journal of Microbiology & Biotechnology, 21: 285–292

(2005).

- Höfte, H., Whiteley, H. R., “Insecticidal Crystal Proteins of Bacillus

thuringiensis”, Microbiol. Rev., 53: 242-255 (1989).

- Glare, T. R. and O’Callaghan, M., “Bacillus thuringiensis: Biology, Ecology

and Safety”, John Wiley and Sons, Ltd., Chichester, New York, 1-40 (2000)

- Thomas and Ellar, 1983; Gill et al., 1987; Li et al., 1996; Promdonkoy and Ellar 2003

8 Mayıs 2011 Pazar

Basillus Thuringiensis

Bacillus thuringiensis
Bacillus thuringiensis fakültatif, anaerob, gram pozitif bir bakteridir. Genel özellikleriyle Bacillus cereus 'tan ayirt edilemez; tek fark Bt'in spor formuna dönüserek kristalize inklüzyonlar sentezleyebilmesidir. Sentezlenen bu maddeler özellikle Coleoptera, Diptera ve Lepidoptera sinifi omurgasizlara karsi zehirleyici etki gösterir. Bu inklüzyonlar farkli sekillere (protein kompozisyonuna bagli olarak piramidal, kübik, yuvarlak) sahip kristalize proteinlerdir. Bacillus thuringiensis için yapilan fenotipik siniflandirma bakterinin flagella antijenlerine göredir; ve ilk kez 1960'li yillarda bu yönde siniflandirma yapilmistir. 1998 yilinda yapilan degerlendirmede 67 alt tipinin oldugu belirlenmistir. Bacillus thuringiensis agiz yoluyla alindiktan sonra sivrisinek ve karasinek larvalarinda son derece etkili olabilen öldürücü bir toksin salgilar. Kimyasal maddelere karsi direnç gelismis populasyonlarda kullanilabilir. Çevrede kolaylikla parçalanabilir, bu nedenle periyodik olarak kullanimi uygundur. Beta endotoksin Bt'lerce üretilen isiya dayanikli bir nükleotidtir (adenin, guanin ve allaric asitten olusur). Beta endotoksinin etkinligi mide ortamindaki çözünürlügüne baglidir, proteolitik enzimler araciliginda ön toksin seklinde alinan madde etkinlik kazanarak toksik forma dönüsür. Epitel hücrelerde yikimlanmaya neden olur ayni zamanda dolasima geçerek septisemiye yol açar. Etki birbirini takip edecek sekilde farkli asamalarla gelisir; sporlanmis Bt insekt larvasi tarafindan alinir; kristalize yapi midede çözünür; proteazlar tarafindan etkin forma dönüstürülür; toksin mide epitel hücresinde özel reseptörlere baglanir; Hücre zarini geçer buna bagli olarak epitelde delik ve kanallar açar, sonuçta epitel hücresi yikimlanir; diger taraftan dolasima geçen toksin septisemiye neden olur, ki bu durum ölüm riskini de artirir. Hedef canli disinda Bt çesitli laboratuvar hayvanlari ve diger memelilere farkli uygulama yollariyla verilmis ve sonuçta zehirleyici ya da patojenik etkisinin olmadigi belirlenmistir. Laboratuvar ve saha çalismalarinda balik ve kuslar üzerinde de olumsuz etkisi görülmemistir. Ayni sekilde Bt'in birkaç istisna disinda insanlar için de zehirleyici olmadigi nadiren göz ve deri irkiltisine yol açabilecegi bildirilmistir. Bacillus thuringiensis beta endotoksin disinda farkli bazi maddeler de salgilayabilir; antibiyotik, enzim, metabolit ve toksin gibi; söz konusu bu maddeler de hedef ve hedef olmayan canlilarda etki olusturabilir. Bacillus thuringiensis genellikle suda eriyebilir toz yada granüller seklinde kullanilir. Özellikle kati formulasyonlari uygulandiklari suyun yüzeyinde kalir ve yaklasik 30 gün süreyle etken madde saliverir. Bunlarin etkinligi çevresel sartlardan (yagis, sicak gibi) fazlaca etkilenmez ve bu nedenle bu tarz formülasyon degisen ve sabit çevreler için de uygundur. Bu uygulama sekli küçük ölçekli isletmelerde de uygulanabilir niteliktedir, ayni sekilde ulasimi zor yerler için de uygundur. Açik alanlarda rüzgarin etkisi su yüzeyinden ürünün uzaklastirilmasina ve dolaysiyla etki kaybina yol açar. Diger taraftan kati sekildeki bu ürünler suda çözülmeyen formülasyonlardir, kirli sulardan etkilendiginden etkisinde azalma olusur, bu nedenle sadece temiz sularda kullanilabilir. Suda çözünebilir toz seklindeki formülasyonlar su ile karistirilir ve elle çalisan ya da farkli ekipmanlarla püskürtülür. Granüller de elle ya da portable ekipmanlarla insektlerin bulundugu yüzeye uygulanir. Kati formülasyonlar genellikle elle uygulanir, her 10 m 2 su yüzeyine dörtten fazla olacak sekilde rüzgarli uzaklasma riski olan yerlerde sudaki bitki ya da diger sabit objelere yapistirilirlar. Rutubetten korunarak serin yerlerde muhafaza edilmelidir.
Bacillus sphaericus
Bir baska bakteri de Bacillus sphaericus 'tur; ayni sekilde toksin üretir. Karakteristik yapisi Bt'e benzer ancak bu bakteri kirli sularda daha etkili olmasina karsin Bt temiz sularda daha etkindir. Karasineklere ya da Aedeslere karsi etkisizdir. Bacillus sphaericus genellikle Bt'den daha uzun etkilidir. Culex cinsi sivrisineklerin bulundugu kirli sular için uygun bir madde olarak düsünülür. Bazi ortamlarda kalinti riski daha azdir. Bu durum direnç yönüyle ve hedef olmayan canlilara etkisinin az olmasi yönüyle bir avantajdir. Bu bakteri ile ilgili arastirmalar devam etmekle birlikte bazi ürünler kullanima da sunulmustur. Saha denemelerinde pelet ve kati biçimindeki formülasyonlarinin sivrisinek larvalarina karsi 8 hafta üzerinde koruyucu etki sagladigi belirlenmistir. Granül, suda islanabilir toz ve eriyebilir konsantre formülasyonlari da vardir. Eriyebilir konsantre formülasyon dogrudan suyla karistirilir ve elle çalisan spreylerle uygulanir. Uygulama sirasinda tank zaman zaman çalkalanmalidir. Doz hedef canliya ve suyun tipine baglidir. Küçük miktarlarda ve durgun sulardaki Culexlere karsi süspansiyon tarzi uygulama 0,1-10 mg/m 2 oraninda yapilir. Kalici nitelikteki etkinlik en az 1-2 hafta ve en yüksek 2-3 ay devam eder. Büyük yüzeyler ve kirli sularda spreyleme 1-4 lt/ha seklinde yapilir.

7 Mayıs 2011 Cumartesi

Potential multiple sclerosis therapy could kill brain cells, study suggests

Researchers have discovered that some "protective" T-cells can kill neurons. This finding is significant because a specific type of T-cell therapy is being touted in the medical community as a potential treatment for MS and other autoimmune conditions.

Engineers patch a heart: Tissue-engineering platform enables heart tissue to repair itself

Engineering researchers have established a new method to patch a damaged heart using a tissue-engineering platform that enables heart tissue to repair itself. The breakthrough is an important step forward in combating cardiovascular disease, one of the most serious health problems of our day.

Filipino children in San Diego County at higher risk for Kawasaki disease, study finds

While children of all ethnicities can contract Kawasaki disease (KD), a study led by researchers in San Diego, California finds that Filipino children with KD are at a higher risk for inflammation of the blood vessels of the heart than those of other Asian and non-Asian backgrounds.